Erzincan'da riskli yapı tespiti nasıl yaptırılır?

Erzincan’da bu soru neden ertelenmemeli

Erzincan, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde kurulmuş ve 1939 ile 1992 depremlerini yaşamış bir kenttir. Deprem tehlikesinin yüksek olduğu bir yerde, binanın hangi yönetmelikle, hangi beton kalitesiyle ve ne kadar projesine sadık kalınarak yapıldığı doğrudan güvenlik meselesidir.

Kent merkezinde farklı dönemlerde yapılmış çok sayıda konut bulunur. Bunların bir kısmı bugünkü deprem yönetmeliğinden çok önceki kurallarla inşa edilmiş, bir kısmı da yıllar içinde kolon kaldırma, kat ekleme ya da balkon kapatma gibi müdahaleler görmüştür. Bir binanın dışarıdan bakılarak sağlam ya da çürük olduğuna karar verilemez. Bu kararı yerinde inceleme ve hesap verir.

Bu yazıda riskli yapı tespitinin nasıl yaptırıldığını, raporun ne anlama geldiğini ve sonrasında açılan yolları anlatıyoruz.

Riskli yapı tespiti nedir

Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun çerçevesinde yapılan resmî bir değerlendirmedir. Amacı, bir binanın deprem etkisi altında yıkılma ya da ağır hasar görme riski taşıyıp taşımadığını bilimsel ve teknik verilere dayanarak belirlemektir.

Bu tespit, deprem sonrasında yapılan hasar tespitinden farklıdır. Hasar tespiti olmuş bir hasarı belgeler. Riskli yapı tespiti ise henüz hasar görmemiş bir binanın olası bir depremdeki davranışını öngörmeye çalışır.

Başvuru nasıl yapılır

Başvuruyu yapı maliki ya da kanuni temsilcisi yapar. Başvuru, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından bu iş için lisanslandırılmış kuruluşlara yapılır. Her mühendislik ya da mimarlık bürosu bu tespiti yapamaz; kuruluşun geçerli bir lisansa sahip olması gerekir.

Başvurudan önce şu adımlar işinizi kolaylaştırır:

• Kuruluşun lisansının güncel olup olmadığını Bakanlığın listesinden kontrol edin.
• Binanın tapu bilgilerini, varsa ruhsat ve onaylı projelerini hazırlayın.
• Çok bağımsız bölümlü binalarda diğer malikleri sürece baştan dâhil edin; incelemenin her dairede ve bodrumda yapılabilmesi için erişim gerekir.
• Usulün ve istenen belgelerin güncel hâlini Bakanlıktan ve Erzincan’daki il müdürlüğünden teyit edin.

Kuruluş binada ne yapar

Tespit masa başında yapılmaz. Kuruluş binayı yerinde inceler ve gerçek durumu ölçer.

Röleve. Binanın kâğıttaki değil, bugünkü hâli ölçülür ve çizilir. Sonradan kaldırılmış duvarlar, eklenmiş katlar ve değişen taşıyıcı düzeni rölevede ortaya çıkar.

Karot alma. Taşıyıcı elemanlardan karot numuneleri alınır ve laboratuvarda betonun gerçek dayanımı ölçülür.

Donatı tespiti. Kolon ve kirişlerdeki donatının yeri, çapı ve etriye aralığı belirlenir.

Zemin bilgisi. Binanın oturduğu zeminin özellikleri değerlendirmeye katılır. Erzincan ovasında zemin koşulları parselden parsele değiştiği için bu adım ayrıca önemlidir; konuyu Erzincan’ın zemin yapısı temel seçimini nasıl etkiler yazısında anlattık.

Toplanan veriler bir hesap modeline girilir ve yapı, yürürlükteki esaslara göre değerlendirilir. Sonuçta bir kanaat değil, gerekçeli bir rapor ortaya çıkar.

Rapordan sonra ne olur

Hazırlanan rapor ilgili idareye iletilir ve idare tarafından incelenir. Rapora karşı itiraz yolu ve süreleri mevzuatta tanımlıdır. Karar kesinleştiğinde iki ana durum söz konusudur.

Bina riskli bulunursa

Riskli yapı kararı kesinleşen binalar için yıkım ve yeniden yapım süreci başlar. İdare, yapının boşaltılması ve yıktırılması için süre verir. Maliklerin hakları, yeni yapı için alınacak kararlar ve sağlanabilecek destekler kanun ve ilgili yönetmelikle düzenlenmiştir. Bu aşamanın hukuki tarafı için il müdürlüğünden bilgi almak ve gerekirse bir avukata danışmak doğru olur.

Yeniden yapımda parselin bugünkü imar hakları belirleyicidir. Eski binanın büyüklüğünde yeni bir yapı yapılıp yapılamayacağı güncel imar durumuna bağlıdır; bu, yıkım öncesinde bilinmesi gereken bir konudur.

Bina riskli bulunmazsa

Riskli çıkmayan bir bina her zaman hedeflenen deprem performansını sağlıyor anlamına gelmez. Değerlendirmede bazı elemanların yetersiz kaldığı görülürse güçlendirme seçeneği gündeme gelir. Güçlendirme için ayrıntılı bir performans değerlendirmesi ve buna dayanan bir proje gerekir. Hangi yolun daha doğru olduğunu güçlendirme mi, yıkıp yeniden yapmak mı yazısında ayrıntılı anlattık.

Mimarın rolü

Riskli yapı tespitinin kendisini lisanslı kuruluş yapar. Mimarın asıl rolü bu raporun öncesinde ve sonrasında başlar.

Raporu okumak ve karara çevirmek. Rapor teknik bir belgedir. Maliklerin ne seçeneğe sahip olduğunu, imar haklarının ne olduğunu ve her seçeneğin mekânsal sonucunu anlaşılır hâle getirmek mimarın işidir.

İmar hakkını hesaplamak. Yeniden yapım düşünülüyorsa parselde bugün ne kadar yapı yapılabileceği yıkımdan önce hesaplanmalıdır.

Güçlendirmenin mekânsal etkisini çözmek. Güçlendirmede eklenen perdeler ve büyüyen kolon kesitleri planı etkiler. Bu müdahalelerin statik projeyle uyumlu ve kullanılabilir bir planla birlikte çözülmesi mimari koordinasyon ister.

Yeni yapının projesini hazırlamak. Yeniden yapım kararında yeni bina, güncel deprem yönetmeliği TBDY 2018 ve parselin zemin etüdü sonuçlarıyla birlikte baştan tasarlanır. Erzincan’da bu sürecin genel işleyişini Erzincan’da ev yaptırma süreci yazısında ele aldık; betonarme sistemle yeniden yapımın ayrıntıları ayrı sayfada yer alır.

Sık yapılan hatalar

• Binanın yaşına bakıp sağlam ya da çürük olduğuna peşinen karar vermek
• Lisansı kontrol edilmemiş bir kuruluşla çalışmak
• Rapor çıkmadan yıkım ya da güçlendirme için müteahhitle anlaşmak
• Yeniden yapımda imar hakkını yıkımdan sonra öğrenmek
• Malikler arasındaki hukuki süreci teknik süreçle karıştırmak

Sonuç

Riskli yapı tespiti, deprem tehlikesinin yüksek olduğu Erzincan’da bir binanın gerçek durumunu öğrenmenin resmî yoludur. Başvuru lisanslı kuruluşa yapılır, tespit yerinde inceleme ve hesapla yürür, rapor ise güçlendirme ya da yeniden yapım kararının zeminini oluşturur. Kararı doğru verebilmek için raporun yanında imar durumu ve mimari seçeneklerin de masada olması gerekir.

Ofisimiz Erzincan’dadır ve kentin yapı stoğunu ve zemin koşullarını yakından tanırız. Riskli yapı raporu sonrasında yeniden yapım ya da güçlendirme sürecinin mimari tarafını Türkiye’nin hangi ilinde olursanız olun birlikte planlayabiliriz. Bilgi almak için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.