Erzincan'da hafif çelik ev nasıl yapılır?

Hafif çelik Erzincan’da neden gündemde

Erzincan, Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde kurulu bir kenttir ve 1939 ile 1992 depremlerini yaşamıştır. Kışları uzun ve soğuk geçer. Bu iki koşul, ev yaptıracak birinin sistem seçerken iki soruyu birlikte sormasına yol açar: yapı depremde nasıl davranacak ve kışın ne kadar enerjiyle ısınacak?

Hafif çelik bu iki soruya da tasarımla cevap verilebilen bir sistemdir. Kütlesi düşük olduğu için depremde yapıya etkiyen atalet kuvvetleri azalır; duvar boşlukları yalıtımla doldurulup dıştan sürekli bir kabukla sarılabildiği için ısıl performansı yüksek tutulabilir. Ancak bu avantajlar kendiliğinden gelmez. Aşağıdaki adımlar doğru sırayla atılmadığında hafif çelik de beklenen sonucu vermez.

1. İmar durumu ve izin yolu

İlk adım, arsada neyin yapılabileceğini öğrenmektir. Kent merkezindeki parseller için belediyeden imar durumu alınır. Köylerdeki parsellerde ise parselin köy yerleşik alanı içinde olup olmadığı ve hangi idareye bağlı olduğu belirleyicidir. Hafif çelik ev geçici ya da prefabrik bir yapı değildir; projelendirilir, yapı ruhsatı alır ve iskâna bağlanır. Bu süreci Erzincan’da ev yaptırma süreci yazısında ayrıntılı anlattık.

2. Zemin etüdü: hafif yapıda da atlanmaz

Yapının hafif olması zemin etüdünü gereksiz kılmaz. Zemin etüdü, deprem hesabında kullanılacak zemin sınıfını ve tasarım ivmelerini belirler; temelin tipi ve derinliği de bu rapora göre seçilir. Erzincan ovasında zemin koşulları parselden parsele değişebildiği için komşu parselin raporu sizin parselinize yetmez. Konuyu Erzincan’ın zemin yapısı temel seçimini nasıl etkiler yazısında ele aldık.

Hafif çelik evlerde temel çoğunlukla radye temel ya da sürekli temel olarak çözülür. Üstyapı yükü düşük olduğu için temel kesitleri görece incelir, ancak zeminin taşıma gücü düşükse iyileştirme ihtiyacı yine raporla belirlenir. Temelin don derinliğinin altına indirilmesi soğuk iklimde ayrıca önem taşır; bu derinlik zemin raporu ve statik projeyle birlikte kararlaştırılır.

3. Tasarım ve statik proje

Mimari proje hazırlanırken hafif çeliğin kendi mantığı baştan gözetilir. Profil aralıkları, pencere ve kapı boşluklarının yerleri, çatı eğimi ve kat adedi statik sistemle birlikte düşünülür. Kolonsuz çok geniş açıklıklar ya da üç katı aşan yükseklikler hafif çeliğin sınırlarını zorlar; bu durumlar hafif çelik ev projesi sayfasında ayrıca ele alınmıştır.

Statik proje TBDY 2018 kurallarına göre hazırlanır. Deprem yükünü taşıyan çaprazlar, perde paneller ve bağlantı detayları hesapla belirlenir. Bu detayların şantiyede eksiksiz uygulanması, sistemin depremde beklenen davranışı göstermesinin ön koşuludur. Profillerin galvaniz kaplamalı olması da korozyona karşı uzun ömürlü olmalarını sağlar.

4. Yalıtım: soğuk iklimde asıl belirleyici

Erzincan’da hafif çelik evin konforunu belirleyen konu yalıtım kurgusudur. Çelik, ısıyı iyi ileten bir malzemedir. Profil aralarına yalıtım konulsa bile her profil bir ısı köprüsü oluşturur. Bu nedenle duvar katmanları şöyle kurgulanır:

• Profil arası yalıtım. Boşluklar genellikle taşyünü ile doldurulur. Taşyünü yanmaz sınıftadır ve ses yalıtımına da katkı verir.
• Dışta kesintisiz yalıtım. Profillerin önünden geçen sürekli bir yalıtım katmanı ısı köprülerini kapatır. Bu katman mantolama mantığıyla uygulanır; levha olarak taşyünü ya da EPS kullanılabilir. Seçim yangın koşullarına ve cephe kaplamasına göre yapılır.
• Zemin ve temel yalıtımı. Toprağa temas eden döşeme ve temel kenarlarında, su emmesi düşük ve basınca dayanıklı XPS levha tercih edilir.
• Nem kontrolü. Yalıtımın sıcak tarafına buhar kesici, dış tarafına ise suyu geçirmeyen ama buharı geçiren bir örtü yerleştirilir. Kuru tutulan çelik uzun ömürlüdür; duvar içinde yoğuşan nem ise hem yalıtımı hem profili zamanla yıpratır.
• Doğrama ve cam. Duvar ne kadar iyi yalıtılsa da zayıf bir pencere ısı kaybının ana kaynağı olur. Yalıtımlı doğrama ile ısıcam ünitesi birlikte seçilmeli, pencere çevresindeki birleşim detayı çizimle çözülmelidir.

Yalıtım kalınlıkları, yapının bulunduğu iklim bölgesine göre hesaplanır ve enerji kimlik belgesine doğrudan yansır. Çatıda da aynı ilke geçerlidir: kar yüküne göre hesaplanmış bir çatı taşıyıcısı, sürekli yalıtım ve iyi uygulanmış bir membran birlikte düşünülür.

5. Uygulama ve mevsim planı

Profiller fabrikada projeye göre kesilip numaralandırılır, şantiyede vidalı birleşimlerle monte edilir. Kuru sistem olduğu için montaj soğuk havada da sürdürülebilir; ancak temel betonu don riskine tabidir. Bu yüzden temelin donsuz döneme denk getirilmesi ve bina kapandıktan sonra iç işlerin kışa bırakılması, Erzincan’da takvimi en çok rahatlatan karardır.

Montaj sırasında kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Ankraj bağlantılarının ve çaprazların projeye uygunluğu
• Profil kesitlerinin ve vida düzeninin statik projeyle eşleşmesi
• Dış yalıtım katmanının kesintisiz uygulanması
• Pencere ve kapı çevrelerinde su ve hava sızdırmazlığı

Toplam süre ve maliyet ise ancak proje ve metraj tamamlandıktan sonra söylenebilir. Bu konuda maliyet sayfamızdaki yaklaşım geçerlidir.

Sonuç

Erzincan’da hafif çelik ev, doğru sırayla ilerlendiğinde deprem ve soğuk iklim koşullarına iyi cevap veren bir seçenektir. Sırayı imar durumu, zemin etüdü, statik proje, yalıtım kurgusu ve dikkatli montaj belirler. Bunlardan biri atlandığında sistemin avantajı da kaybolur. Sürecin bütününü süreç sayfamızda anlattık.

Ofisimiz Erzincan’dadır ve kentin zemin ile iklim koşullarını yakından biliriz. Hafif çelik ev projelerinde Türkiye’nin tamamında çalışıyoruz; arsanız hangi ilde olursa olsun iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.