Mimarlık ve yapı sözlüğü
Proje, ruhsat ve şantiye sürecinde karşınıza çıkan terimlerin kısa ve doğru karşılıkları. Bir mimar tarafından yazıldı, pazarlama metni değil.
Aks Aks, taşıyıcı elemanların — kolon, perde, kiriş — plandaki konumunu belirleyen referans çizgisid… Akustik Akustik, bir mekânda sesin nasıl yayıldığını, yansıdığını ve algılandığını inceleyen alandır. Se… Alçıpan Alçıpan, alçı çekirdeğin iki yüzü kartonla kaplanarak üretildiği levhadır. Metal ya da ahşap taş… Anahtar teslim Anahtar teslim, yüklenicinin yapıyı kullanıma hazır hâlde teslim etmeyi üstlendiği iş modelidir.… Asma kat Asma kat, yüksek tavanlı bir hacmin içinde, tavana ulaşmadan oluşturulan ara kattır. Depo, showr… Avan proje Avan proje, yapının kütlesini, kat planlarını ve cephe kurgusunu ana hatlarıyla gösteren ilk tas… Beton kıvamı Beton kıvamı, taze betonun akıcılığını ve yerleşme kolaylığını anlatan özelliktir; genellikle çö… Beton sınıfı Beton sınıfı, betonun 28 günlük basınç dayanımını gösteren sınıflandırmadır ve C20/25, C30/37 gi… Betonarme Betonarme, basınca dayanıklı beton ile çekmeye dayanıklı çelik donatının birlikte çalıştığı taşı… BIM BIM, yapı bilgi modellemesi anlamına gelir; binanın geometrisinin yanında malzeme, miktar, perfo… Bina yönlendirmesi Bina yönlendirmesi, yapının arsa üzerindeki konumunun ve cephelerinin yönlere göre kurgulanmasıd… Birim fiyat Birim fiyat, bir imalatın tek ölçü birimi için geçerli bedelidir — bir metreküp beton, bir metre… Brüt alan Brüt alan, bir bağımsız bölümün duvar kalınlıkları ve içindeki taşıyıcı elemanlar dâhil edilerek… Buhar kesici Buhar kesici, yapı elemanının içine su buharı geçişini sınırlayan ince katmandır. Genellikle ısı… Cephe kaplaması Cephe kaplaması, dış duvarın hava koşullarına karşı korunmasını sağlayan ve binanın görünüşünü b… Çekme mesafesi Çekme mesafesi, yapının parsel sınırlarından ve yoldan bırakması gereken en az uzaklıktır. İmar … Çelik karkas Çelik karkas, sıcak haddelenmiş çelik kolon ve kirişlerin taşıyıcı iskeleti oluşturduğu, duvarla… Çelik profil Çelik profil, belirli bir kesit biçiminde üretilmiş çelik yapı elemanıdır. I, H, U, L biçimli pr… Deprem izolatörü Deprem izolatörü, binayı temelden ayırarak depremde zeminin hareketinin üst yapıya aktarılmasını… Dilatasyon Dilatasyon, yapıyı bağımsız hareket edebilen bloklara ayıran derzdir. Sıcaklık değişimi, oturma … Doğal aydınlatma Doğal aydınlatma, mekânın gün ışığından yararlanma biçimidir. Pencere alanı kadar pencerenin yön… Donatı Donatı, betonun içine yerleştirilen ve çekme kuvvetlerini karşılayan çelik çubukların tümüdür. B… Döşeme Döşeme, kat zeminini oluşturan ve üzerindeki yükü kirişlere ya da doğrudan kolonlara aktaran yat… Drenaj Drenaj, yağmur suyunun ve zemindeki suyun yapının temelinden ve bodrum duvarlarından uzaklaştırı… Eklenti Eklenti, bir bağımsız bölümün ayrılmaz parçası sayılan ancak ondan ayrı konumdaki bölümdür; depo… Elektrik projesi Elektrik projesi, bir yapının güç, aydınlatma, priz, topraklama ve zayıf akım tesisatının hatlar… Emsal (KAKS) Emsal, parselde inşa edilebilecek toplam inşaat alanının parsel alanına oranıdır; kat alanı kats… Enerji kimlik belgesi Enerji kimlik belgesi, bir binanın enerji ihtiyacını, yalıtım özelliklerini ve ısıtma ile soğutm… EPS EPS, genleştirilmiş polistiren köpüğün kısaltmasıdır; polistiren tanelerinin buharla şişirilip k… Fenni mesul Fenni mesul, bir yapının projesine, ruhsatına ve mevzuata uygun inşa edilmesinden teknik olarak … Gabari Gabari, imar planının bir parselde izin verdiği azami yapı yüksekliğidir. Genellikle metre cinsi… Galeri boşluğu Galeri boşluğu, iki ya da daha çok katı görsel olarak birleştiren, döşemede bırakılan boşluktur.… Galvaniz Galvaniz, çeliğin korozyondan korunması için yüzeyinin çinkoyla kaplanması işlemidir. En yaygın … Geçici kabul Geçici kabul, tamamlanan işin sözleşmeye ve projeye uygunluğunun işveren tarafından incelenip te… Giydirme cephe Giydirme cephe, taşıyıcı sisteme asılan ve kendi yükü dışında yapı yükü taşımayan, çoğunlukla ca… Götürü bedel Götürü bedel, bir işin tamamı için baştan tek bir toplam fiyat üzerinde anlaşılan sözleşme türüd… Güçlendirme Güçlendirme, mevcut bir yapının taşıyıcı sisteminin hedeflenen deprem performansına çıkarılması … Hafif çelik yapı Hafif çelik yapı, soğuk şekillendirilmiş galvanizli sac profillerin vidalı birleşimlerle çerçeve… Hakediş Hakediş, belirli bir dönemde sahada fiilen tamamlanan işlerin ölçülüp parasal karşılığının hesap… Hasar tespiti Hasar tespiti, deprem, yangın, su baskını ya da benzeri bir olayın ardından yapıdaki hasarın yer… Hisseli tapu Hisseli tapu, bir taşınmazın birden fazla kişiye paylı olarak ait olduğunu gösteren tapu kaydıdı… Isı köprüsü Isı köprüsü, yalıtım katmanının kesintiye uğradığı ve ısının yoğun biçimde kaçtığı noktadır. Bal… Isı yalıtımı Isı yalıtımı, binanın ısı kaybını ve kazancını sınırlayan katmandır; dış duvar, çatı, döşeme ve … Isıcam Isıcam, iki ya da daha fazla cam levhanın arasına kenar çıtası yerleştirilip kenarlarından sızdı… İç mimari proje İç mimari proje, yapının iç mekânlarında duvar, tavan ve döşeme kaplamalarını, aydınlatmayı, sab… İfraz İfraz, tek bir parselin imar mevzuatına uygun biçimde iki veya daha fazla parsele bölünmesi işle… İmar durumu İmar durumu, bir parselde ne yapılabileceğini belirleyen resmî belgedir. Yapılaşma koşullarını —… İmar planı İmar planı, bir yerleşim alanında hangi bölgenin konut, ticaret, sanayi, yeşil alan ya da yol ol… İnce yapı İnce yapı, kaba yapı tamamlandıktan sonra binayı kullanılabilir hâle getiren işlerin tamamıdır: … İnşaat alanı İnşaat alanı, yapının bütün katlarındaki alanların toplamıdır ve imar hesabının temelini oluştur… İstinat duvarı İstinat duvarı, kot farkı bulunan arazide toprağın yanal itmesini karşılayan ve kaymasını önleye… İş artışı İş artışı, sözleşme imzalandıktan sonra projede ya da kapsamda ortaya çıkan değişiklikler nedeni… İş bitirme belgesi İş bitirme belgesi, bir yüklenicinin tamamladığı yapım işini ve bu işin tutarını gösteren resmî … İş programı İş programı, inşaattaki bütün iş kalemlerinin hangi sırayla ve hangi zaman aralığında yapılacağı… Kaba yapı Kaba yapı, binanın taşıyıcı iskeletinin ve kabuğunun tamamlandığı aşamadır: kazı, temel, kolon, … Kalıp Kalıp, taze betona istenen biçimi veren ve beton priz alana kadar onu taşıyan geçici sistemdir. … Karot Karot, sertleşmiş betondan özel bir uçla alınan silindir biçimli numunedir. Laboratuvarda basınç… Kat irtifakı Kat irtifakı, henüz tamamlanmamış bir yapıda bağımsız bölümler üzerinde kurulan geçici mülkiyet … Kat mülkiyeti Kat mülkiyeti, tamamlanmış bir yapıdaki bağımsız bölüm üzerinde kurulan tam mülkiyet hakkıdır. K… Kat planı Kat planı, bir binanın her katını yaklaşık pencere hizasından yatay olarak kesilmiş gibi yukarıd… Kat yüksekliği Kat yüksekliği, bir katın döşeme üst kotundan bir üst katın döşeme üst kotuna kadar olan düşey m… Kazıklı temel Kazıklı temel, üstteki zayıf zemin tabakası yükü taşıyamadığında kullanılan, yükü daha derindeki… Kesin hesap Kesin hesap, bir yapım işi tamamlandığında fiilen yapılan bütün imalatların ölçülüp sözleşme fiy… Kesin kabul Kesin kabul, geçici kabulden sonra sözleşmede belirlenen garanti süresi dolduğunda yapılan son k… Keşif bedeli Keşif bedeli, projedeki tüm imalatların metrajı çıkarılıp birim fiyatlarla çarpılmasıyla bulunan… Kısa kolon Kısa kolon, serbest yüksekliği bant pencere, ara kiriş, merdiven sahanlığı ya da kısmi dolgu duv… Kiriş Kiriş, döşemeden gelen yükü toplayıp kolonlara aktaran yatay taşıyıcı elemandır. Yüksekliği açık… Kolon Kolon, yapıdaki düşey taşıyıcı elemandır; döşeme ve kirişlerden gelen yükü temele aktarır. Kesit… Kot Kot, bir noktanın belirlenmiş bir referans düzlemine göre yüksekliğidir. Yapıda kot, bina yüksek… Maket Maket, bir yapının ya da yerleşimin belirli bir ölçekte üretilmiş üç boyutlu fiziksel modelidir.… Mantolama Mantolama, binanın dış duvarlarının dış yüzüne yalıtım levhalarının yapıştırılıp dübellenmesi ve… Mekanik tesisat projesi Mekanik tesisat projesi, yapının ısıtma, soğutma, havalandırma, temiz ve pis su ile yangın tesis… Metraj Metraj, projedeki her imalatın miktarını ölçü birimiyle ortaya koyan hesap cetvelidir — kaç metr… Mimari görünüş Mimari görünüş, binanın bir cephesinin karşıdan, perspektif etkisi olmadan çizilmiş hâlidir. Pen… Mimari kesit Mimari kesit, binanın düşey bir düzlemle kesilmiş gibi gösterildiği mimari çizimdir. Kat yüksekl… Mimari proje Mimari proje, bir yapının mekân düzenini, ölçülerini, kesitlerini ve görünüşlerini gösteren, mim… Mimari render Mimari render, üç boyutlu yapı modelinden ışık, malzeme ve doku bilgisi kullanılarak üretilen ge… Müteahhit Müteahhit, yapının inşasını sözleşmeyle üstlenen ve ruhsatta yapı müteahhidi olarak adı geçen ta… Müteahhitlik yetki belgesi Yapı müteahhitliği yetki belgesi, bir kişinin ya da şirketin yapı müteahhidi olarak iş üstlenebi… Net alan Net alan, bir bağımsız bölümde duvarlar arasında fiilen kullanılabilen taban alanıdır. Duvar kal… Ortak alan Ortak alan, binada bütün bağımsız bölümlerin yararlanmasına ayrılmış yerlerdir: giriş holü, merd… OSB OSB, yönlendirilmiş yonga levha anlamına gelen, ince ahşap yongaların belirli yönlerde katmanlar… Parsel Parsel, sınırları tapu kütüğünde ve kadastro paftasında belirlenmiş, tek bir tapu kaydına bağlı … Pasif tasarım Pasif tasarım, bir yapının ısıtma, soğutma ve aydınlatma ihtiyacını mekanik sistemlere yüklenmed… Perde duvar Perde duvar, betonarme yapıda yatay yükleri karşılayan, düzlemi içinde çok rijit taşıyıcı duvard… Peyzaj projesi Peyzaj projesi, yapının çevresindeki açık alanların bitkilendirme, sert zemin, yürüyüş yolları, … Plan notu Plan notu, imar planının paftada çizgiyle gösterilemeyen kurallarını yazıyla tanımlayan hükümler… Proje müellifi Proje müellifi, bir yapının mimari, statik, mekanik ya da elektrik projesini hazırlayan ve imzas… Pursantaj Pursantaj, her iş kaleminin toplam yapım maliyeti içindeki yüzde payını gösteren cetveldir. Kaba… Radye temel Radye temel, yapının tamamının altına dökülen kalın ve sürekli bir betonarme plaktır. Yükü geniş… Restitüsyon Restitüsyon, bir yapının bugüne ulaşmamış özgün hâlinin belgelere ve yapı üzerindeki izlere daya… Restorasyon Restorasyon, koruma değeri taşıyan bir yapının özgün nitelikleri gözetilerek onarılması ve kulla… Riskli yapı Riskli yapı, ekonomik ömrünü doldurmuş ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilims… Rölöve Rölöve, mevcut bir yapının bugünkü hâlinin ölçülerek belgelenmesi ve çizime aktarılmasıdır. Plan… Ruhsat yenileme Ruhsat yenileme, süresi içinde başlanmayan ya da tamamlanmayan inşaatlar için yapı ruhsatının ye… Saçak seviyesi Saçak seviyesi, bir yapının en üst kat tavan döşemesi üstünün cephe düzleminde ulaştığı yüksekli… Sandviç panel Sandviç panel, iki metal sac arasına yalıtım malzemesi preslenerek üretilen hazır cephe ve çatı … Ses yalıtımı Ses yalıtımı, komşu mekânlar ve dış çevre arasındaki gürültü geçişini azaltan çözümlerin tümüdür… Sıvılaşma Sıvılaşma, suya doygun ve gevşek kum zeminlerin deprem titreşimi etkisiyle dayanımını yitirip sı… Sondaj Sondaj, zemin etüdü kapsamında araziye açılan ve farklı derinliklerden zemin numunesi alınmasını… Statik proje Statik proje, yapının taşıyıcı sisteminin — temel, kolon, kiriş, perde ve döşemelerin — boyutlar… Su yalıtımı Su yalıtımı, yapıyı yağmur, kar ve zemin suyundan koruyan katman sistemidir. Temel ve bodrum per… Süneklik Süneklik, bir yapı elemanının ya da binanın taşıma gücünü kaybetmeden büyük şekil değiştirme yap… Sürdürülebilir mimari Sürdürülebilir mimari, yapıyı yalnızca inşa maliyetiyle değil, ömrü boyunca tükettiği enerji, su… Şantiye defteri Şantiye defteri, inşaat süresince yapılan işlerin, verilen talimatların ve önemli olayların tari… Şantiye şefi Şantiye şefi, inşaatın sahada yürütülmesinden sorumlu, müteahhit tarafından görevlendirilen tekn… Tadilat projesi Tadilat projesi, ruhsatlı ve mevcut bir yapıda yapılacak değişikliğin çizime aktarılıp idarenin … Tadilat ruhsatı Tadilat ruhsatı, mevcut bir yapıda taşıyıcı sistemi, bağımsız bölüm sayısını, kullanım amacını y… TAKS (taban alanı katsayısı) TAKS, yapının zemine oturan taban alanının parsel alanına oranıdır. TAKS 0,30 olan 500 m² bir pa… Taşıma gücü Zemin taşıma gücü, zeminin göçmeden ve kabul edilemez oturma yapmadan taşıyabileceği en büyük yü… Taşyünü Taşyünü, bazalt gibi volkanik kayaçların yüksek sıcaklıkta eritilip liflendirilmesiyle üretilen … TBDY 2018 TBDY 2018, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin 1 Ocak 2019'da yürürlüğe giren sürümüdür. Binalar… Tefriş Tefriş, bir mekâna yerleştirilecek mobilya ve donatının plan üzerinde gösterilmesidir. Yatak, do… Temel Temel, yapının tüm yükünü zemine aktaran en alttaki taşıyıcı bölümdür. Tipi zemin etüdü raporund… Temel oturması Temel oturması, yapının yükü altında sıkışan zeminin temeli aşağı doğru hareket ettirmesidir. He… Tevhit Tevhit, birbirine bitişik ve aynı imar adası içinde yer alan iki veya daha fazla parselin tek pa… Uygulama projesi Uygulama projesi, yapının şantiyede inşa edilebilmesi için gereken tüm ölçü, detay ve malzeme bi… Vaziyet planı Vaziyet planı, yapının arsa üzerindeki yerleşimini gösteren ölçekli çizimdir. Bina oturumunu, ko… XPS XPS, ekstrüde polistiren levhanın kısaltmasıdır; polistirenin eritilip kalıptan sürekli çekilere… Yaklaşık maliyet Yaklaşık maliyet, bir yapım işinin proje ve metraj esas alınarak, iş başlamadan önce hesaplanan … Yapı denetim Yapı denetim, inşaatın onaylı projesine, standartlara ve mevzuata uygun yürüdüğünü bağımsız olar… Yapı kayıt belgesi Yapı kayıt belgesi, 2018'de İmar Kanunu'na eklenen geçici madde kapsamında, ruhsatsız ya da ruhs… Yapı kullanma izni Yapı kullanma izni — halk arasındaki adıyla iskân — tamamlanan yapının ruhsat ve projesine uygun… Yapı ruhsatı Yapı ruhsatı, bir yapının imar mevzuatına ve onaylı projesine uygun olarak inşa edilebileceğini … Yer teslimi Yer teslimi, işverenin inşaat yapılacak alanı yükleniciye tutanakla teslim ettiği işlemdir. Pars… Yeşil bina Yeşil bina, tasarımından yıkımına kadar çevresel etkisi azaltılmış ve bu etkisi ölçülebilir ölçü… Yola terk Yola terk, bir parselin imar planında yol ya da kamusal alan olarak ayrılmış bölümünün tapuda bu… Yumuşak kat Yumuşak kat, rijitliği üstündeki katlara göre belirgin biçimde düşük olan kattır. Çoğunlukla zem… Zemin etüdü Zemin etüdü, parseldeki zeminin taşıma gücünü, tabakalarını, yeraltı su durumunu ve deprem davra… Zemin sınıfı Zemin sınıfı, bir parseldeki zeminin deprem sırasındaki davranışını tanımlayan ve zemin etüdü ra…